Spiritualiteit, verbondenheid

Ontstaan en evolutie van het quakerisme

In de 17e eeuw ging Engeland gebukt onder een bloedige burgeroorlog. Door een harde belastingspolitiek, was een definitief vertrouwensbreuk ontstaan tussen koning en parlement. De kloof tussen beiden werd verder uitgediept door religieuze onenigheden. Hendrik VIII had een eeuw eerder een begin genomen met wat later de Anglicaanse kerk zou worden genoemd. Sommigen vonden deze hervorming te vergaand, en zochten weer aansluiting met de rooms-katholieke kerk. Anderen wouden dan weer naar voorbeeld van de calvinisten, de hervormingen nog verder doorduwen. Deze puriteinen waren dominant in het Engelse parlement, en stonden voor een sobere kerk, ontdaan van goud en gezang. Daarnaast waren er nog heel wat andere stromingen aanwezig, waaronder de presbyterianen, maar ook een heel aantal kleinere groeperingen die ondertussen niet meer bestaan.

In die tijd waren kerk en staat wederzijds afhankelijk. het kerkelijk gezag verleende autoriteit aan de koning, en omgekeerd keek de overheid mee toe op de orthodoxie van het geloof. In de context van de Engelse burgeroorlog ontbrak echter het gezag van beiden. Geen gemeenschappelijke kerk om uit te maken wie er mocht heersen, en geen stabiele overheid die kon beslissen welke versie van het geloof zich de correcte mocht noemen. De Engelsen waren voor een groot deel op het eigen geweten aangewezen. Met het grote risico natuurlijk dat je, door politieke verschuivingen, plots aan de verliezende kant kon staan. De bijbel kon ook geen uitsluitsel geven. De protestantse terugkeer naar de Schrift had ondertussen duidelijk gemaakt dat het boek op verschillende wijze kon worden geïnterpreteerd.

In die context ontstond er een beweging die de Seekers werd genoemd. Deze mensen vormende geen eigen kerk, maar probeerden een soort neutrale, afwachtende houding aan te nemen. Ze kwamen samen om in stilte te bidden. Predikanten van verschillende denominaties waren er welkom om hun visie op het geloof te verkondigen. Vanuit deze Seekersbeweging zou George Fox een revolutionaire opvatting van het christelijk geloof lanceren. De kern van het geloof lag volgens hem niet in de orthodoxie, maar in de ervaring. De stille bijeenkomsten van de Seekers zouden ontmoetingen worden waar mensen zochten God op een directe wijze te ervaren. Doordat het gezag niet meer bij de orthodoxie lag maar bij de persoonlijke ervaring, dienden ze niet meer te wachten op rondreizende predikanten maar hadden ze het recht om voor zichzelf te spreken. Als ze het woord namen, zouden ze hun lichaam voelen trillen. Hierdoor kreeg de beweging de naam ‘quakers’ toebedeeld, dat ze al snel als geuzennaam gingen gebruiken.

Eén van de voornaamste protagonisten van deze vroege quakerbeweging was Margaret Fell, die het recht van vrouwen om voor de kerkgemeenschap te spreken sterk bepleitte. Sommige auteurs zien haar daarom als een vroege vertegenwoordigster van het moderne feminisme. Daarnaast heeft ze zich ook sterk ingezet voor gevangenishervormingen, waarmee een belangrijke maatschappelijke inzet van de quakerbeweging een aanvang nam. In de tweede generatie zal William Penn een prominente rol spelen. Hij zou de Amerikaanse staat Pennsylvania stichten, wat door haar godsdienstvrijheid snel een toevluchtsoord werd voor andere radicale reformistische groeperingen zoals de Amish.

Een groot deel van de quakers hebben snel vanwege brutale vervolgingen Engeland ontvlucht. Veel van hen zijn in de Engelse kolonies terecht gekomen, die later de Verenigde Staten zouden worden. In de 19e eeuw zijn een groot aantal van deze quakergemeenschappen onder invloed komen te staan van het evangelicalisme. Uit die invloed zijn de evangelical quakers ontstaan, die in organisatie en bijeenkomsten belangrijke elementen uit het evangelicalisme hebben overgenomen, zoals voorgangers en gezang. Een tegenbeweging heeft de conservative quakers tot stand gebracht. Conservative slaat in dit geval niet op hun normen en waarden, maar op het behoud van de ‘ongeprogrammeerde ontmoeting’ (waarbij men dus in een cirkel of vierkant tegenover elkaar zit, stilte maakt, en wie ‘zich bewogen voelt’ om te spreken het woord mag nemen.) In de twintigste eeuw zijn een aantal van de Noord-Amerikaanse gemeenschappen en de gemeenschappen in het Verenigd Koninkrijk verder geëvolueerd naar het liberal quakerism (vrijzinnig quakerisme). Hierin zijn de banden met het christelijk geloof niet doorgeknipt, maar is er wel meer ruimte voor de eigen ervaringen en niet-christelijke invloeden.

Advertisements
Standard

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s